De stad Mechelen en de Rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Mechelen, werken samen aan een traject om het Hof van Savoye – ook gekend als het paleis van Margareta van Oostenrijk – gedeeltelijk open te stellen voor het brede publiek. Het historische gebouw, dat vandaag dienstdoet als rechtbank, is een van de meest bijzondere monumenten van de stad. De openstelling zal gefaseerd verlopen: in een eerste fase worden de tuin en de Troonzaal opengesteld, later volgen ook de historische woonvertrekken van Margareta van Oostenrijk.
Niet elk historisch gebouw laat zich makkelijk ontsluiten, zeker niet als het vandaag ook nog dienstdoet als rechtbank. Toch is het belangrijk om net die plekken – die vaak letterlijk achter gesloten deuren zitten – te openen.
Kroonjuweel
“Het Hof van Savoye is een van de kroonjuwelen van Mechelen, maar vandaag krijgen maar weinig mensen de kans om het van binnen te bewonderen. Daarom willen we samen met de rechtbank onze verantwoordelijkheid opnemen en het gebouw stap voor stap openstellen voor het publiek. Tegelijk beseffen we dat de huidige huisvesting van de rechtbank niet langer beantwoordt aan de noden van een moderne justitie. Als stad willen we dan ook een actieve partner zijn in het zoeken naar een toekomstgerichte oplossing. De samenwerking met de rechtbank is altijd constructief geweest, en ook nu willen we tonen dat we goede buren zijn die samen willen bouwen aan een duurzame toekomst”, zegt burgemeester Bart Somers.
Gefaseerde openstelling
“Het Hof van Savoye blijft momenteel in de eerste plaats een werkplek voor justitie, maar krijgt tegelijk ook een maatschappelijke rol als erfgoedplek. Het gebouw is historisch gezien een absolute toplocatie voor bezoekers. Er is veel potentieel om het nog meer uit te spelen als toeristische must-visit van onze stad. Er is herhaaldelijk door de stadsgidsen gevraagd om dit bijzondere gebouw voor het publiek toegankelijk te maken. Samen met de rechtbank willen we nu die stap zetten. Mechelen heeft veel te danken aan Margareta van Oostenrijk. Het Hof van Savoye, ooit haar residentie, verdient het om opnieuw beleefd te worden door inwoners en bezoekers. In de eerste fase worden de tuin en de Troonzaal opengesteld. In de aanloop naar 2030, het Margaretajaar, volgen ook haar vroegere woonvertrekken”, aldus Greet Geypen, schepen van Monumentenzorg, Toerisme en Erfgoed.
Paleistuin opnieuw in ere hersteld
Achter de statige gevel van het Hof van Savoye ligt een rustige binnentuin, momenteel verborgen voor het grote publiek. Vanaf 1 september zwaait de poort in de Keizerstraat opnieuw open. De toegangspoort zelf wordt dit jaar opgefrist met schilderwerken, en in het najaar wordt ook de beplanting vernieuwd. De rechtbank ziet toe op een regelmatig onderhoud van de tuin. Ook de omliggende verlichting zal worden vernieuwd, zodat bezoekers het hof ook in de donkerdere seizoenen op een veilige en sfeervolle manier kunnen beleven.
Scheiding publieke en private zones
In de aanloop naar de openstelling wordt gewerkt aan een functionele scheiding tussen publieke en private zones in het gebouw. De rechtbank engageert zich om enkele zones van het gebouw toegankelijk te maken. In een eerste fase wordt de binnentuin opnieuw aangeplant en opengesteld via de poort aan de Keizerstraat, samen met de Troonzaal, waar bezoekers – via een discrete inkijk – zicht krijgen op de zittingszaal. Dit kan in de namiddag wanneer er geen zittingen plaatsvinden. Ook de traphal en de gewelfde gang aan de jeugdrechtbank, met zicht op de tuin, maken deel uit van deze fase. Dit alles met de nodige discretie en zonder dat de dagelijkse werking van de rechtbank mag worden verstoord.
In een tweede fase, gepland voor 2030 in het kader van het Margaretajaar, zullen ook de slaapkamer en leefruimte van Margareta van Oostenrijk – vandaag in gebruik als bibliotheek en rechterslokaal – opengesteld worden.
Dankzij deze ingrepen hoeven gedetineerden niet langer via publieke gangen worden begeleid en kunnen bezoekers niet meer zomaar de werkzones van de rechtbank betreden. In uitzonderlijke situaties – zoals bij risicovolle rechtszaken of dreigingsniveaus – kan in overleg met de stad beslist worden om de toegang tijdelijk te beperken.
“Het Hof van Savoye is een gebouw met een bijzondere uitstraling. Als rechtbank zijn we uiteraard gebonden aan discretie en veiligheid, maar we beseffen ook dat het waardevol is om dit monument – in gecontroleerde vorm – te kunnen delen met het publiek. We willen een evenwicht vinden tussen onze werking en de ontsluiting van dit erfgoed en in samenwerking met de Regie der gebouwen en de FOD Justitie werken we aan een traject dat toelaat om delen van het gebouw publiek te maken én een veilige werking van de rechtbank te garanderen. De bescherming van onze werking en de ontsluiting van het erfgoed kunnen zo hand in hand gaan”, zegt Suzy Vanhoonacker, afdelingsvoorzitter Rechtbank eerste aanleg Antwerpen, afdeling Mechelen.
Ook digitaal te bekijken
Vanuit dit paleis bestuurde Margareta van Oostenrijk de Nederlanden. Het is een van de vroegste gebouwen met renaissance-elementen in de Nederlanden. Margareta ontving hier geleerden en kunstenaars als Erasmus, Albrecht Dürer en Thomas More. Van 1616 tot 1795 zetelde hier de Grote Raad. Dit meermaals gerestaureerde gebouw is sinds de 19de eeuw Rechtbank van Eerste Aanleg. De Troonzaal en binnentuin zijn alvast digitaal te bekijken via www.virtueelmechelen.be.