De Sint-Jozef Colomakerk in Mechelen staat opnieuw aan het begin van een belangrijke fase in haar restauratietraject. Na eerdere grondige ingrepen aan het dak, de toren, de gevels en een deel van het interieur, gaat de laatste fase van de binnenrestauratie, inclusief de sacristie van start. De werken lopen tot eind 2026 en zorgen ervoor dat de Colomakerk opnieuw volledig toekomstbestendig wordt.

Wie langs de Colomakerk passeert, merkt dat er opnieuw veel bedrijvigheid is. In de kerk worden stellingen geplaatst, het startschot van de laatste fase van de interieurrestauratie. Met deze werken wordt een belangrijk restauratietraject afgerond waarin de stad de voorbije jaren stap voor stap investeerde.

Omgekeerde fasering in functie van gebruik

De interieurrestauratie van de Colomakerk kent een langere doorlooptijd, wat eigen is aan complexe erfgoeddossiers. Voor deze fase van het restauratietraject was voorzien om eerst de restauratieve werken uit te voeren (fase 3a) en pas daarna over te gaan tot de herinrichting van de kerk (fase 3b). De aanvraag voor de restauratiepremie werd al in 2014 ingediend.

De stad besliste in 2016 om beide fasen gedeeltelijk samen te nemen in een versnelde uitvoering (fase 3ab) om te voorkomen dat de kerk lang gesloten zou blijven. In die fase werden al belangrijke inrichtingswerken uitgevoerd, samen met restauratieve ingrepen zoals de vernieuwing van de tegelvloer.

“Om te vermijden dat door het uitblijven van de premie de kerk jaren gesloten zou moeten blijven, hebben we beslist om voorafgaandelijk al te investeren in de inrichting en de technieken. Daarbij werd onder meer een box-in-boxstructuur voorzien. Normaal gezien volgt de inrichting pas na de restauratiewerken, maar in dit dossier werd bewust omgekeerd gewerkt. Die aanpak maakte het mogelijk om in afwachting van verdere restauratie de Colomakerk al in 2017 vervroegd opnieuw in gebruik te nemen”, verduidelijkt Greet Geypen, schepen van Monumentenzorg.

De premie werd pas in 2021 toegekend. Vervolgens werkten de architecten het dossier opnieuw uit, onder meer omdat een deel van de werken al was uitgevoerd en omdat de ramingen moesten worden aangepast aan de sterk gestegen bouwprijzen na de coronaperiode. Het aangepaste dossier werd opnieuw afgestemd met het Agentschap Onroerend Erfgoed. In 2023 en 2024 kregen ook dringende herstellingen aan aangetaste houtstructuren op de zolders prioriteit.

Focus op interieur en sacristie

De huidige fase richt zich volledig op de restauratie en afwerking van het interieur en de sacristie. Zo worden de bakstenen gewelven gereinigd en hersteld, krijgt het houten tongewelf een restauratiebeurt en worden muren zorgvuldig nagekeken en gereinigd. De tegelvloer bij de doopvont wordt hersteld en de houten vloeren aan het doksaal en in de toren worden gecontroleerd en waar nodig aangepakt.

Ook de sacristie op het gelijkvloers wordt meegenomen in deze fase. Daar gaat aandacht naar het nazicht en herstel van de vloeren en pleisterwerken, het conserveren van het binnenschrijnwerk zoals deuren en omlijstingen, en het vernieuwen of bijsturen van technieken zoals sanitair, verwarming, elektriciteit, branddetectie en alarm. Daarnaast wordt een nieuwe vaste trap geplaatst.

Voorafgaand aan de uitvoering werd uitgebreid onderzoek gedaan naar materialen, technieken en afwerkingen. Op basis van proefopstellingen en stalen werden de juiste keuzes vastgelegd. Dat voorkomt ingrepen die later moeten worden bijgestuurd.

Eind 2026 werken afgerond

De uitvoering is in handen van aannemer Renotec, die ervaring heeft met complexe restauraties. De totale kostprijs van deze fase bedraagt ongeveer 1,33 miljoen euro inclusief btw. Vlaanderen ondersteunt dit project via het Agentschap Onroerend Erfgoed met een premie van ongeveer 630.000 euro. Tegen het einde van 2026 moet deze laatste fase afgerond zijn en kan de Colomakerk opnieuw volledig haar rol opnemen. De kerk blijft tijdens de werken gesloten, de misvieringen gaan intussen door in ’t Kranske. De werken gebeuren hoofdzakelijk binnenin, waardoor de impact op de omgeving beperkt blijft.

“De Colomakerk is een plek waar mensen elkaar vinden en waar het leven van de wijk samenkomt. Hier zijn herinneringen opgebouwd en momenten gedeeld die voor veel mensen blijvend zijn. Dat maakt het tijdelijk sluiten van de kerk geen evidente beslissing, maar wel een noodzakelijke om haar toekomst veilig te stellen. Tijdens de werken blijven de vieringen doorgaan in ’t Kranske, zodat het gemeenschapsleven niet stilvalt. Zo zorgen we ervoor dat de verbondenheid behouden blijft, terwijl er geïnvesteerd wordt in een sterke toekomst voor de Colomakerk” aldus Herman Stevens, penningmeester van Kerkfabriek Emmaüs.

Ruimte voor nevenactiviteiten

Naast haar religieuze functie vervult de Colomakerk ook een bredere rol in de wijk. In lijn met het Mechelse kerkenbeleidsplan kan het gebouw ingezet worden voor culturele en maatschappelijke activiteiten. Het is belangrijk dat de kerk naast haar liturgische functie ook ruimte biedt voor nevenactiviteiten zoals tentoonstellingen, concerten, lezingen en vergaderingen, met blijvend respect voor het religieuze karakter van het gebouw.

“Kerken zoals de Colomakerk zijn herkenningspunten in de stad en leveren een concrete bijdrage aan het gemeenschapsleven. Door hier zorgvuldig te investeren, kan de kerk haar rol in het leven van de wijk ten volle opnemen”, besluit Greet Geypen.