In juli 2025 lanceerde erfgoedorganisatie Archiefpunt een oproep om dagboeken, brieven en andere autobiografische geschriften uit de periode 1939-1949 aan te melden voor digitalisering. Het project wordt gefinancierd door de Vlaamse overheid en heeft als doel om in heel Vlaanderen geschreven getuigenissen over WO II te verzamelen en toegankelijk te maken voor het brede publiek en onderzoekers. In totaal werden zo’n 100 vergeten oorlogsdagboeken verzameld.

Ook het Stadsarchief Mechelen nam actief deel aan deze campagne en zet zo mee zijn schouders onder dit initiatief. Als inzamelpunt bracht het diverse oorlogsdagboeken uit de provincies Antwerpen en Limburg samen.

“Geschiedenis is niet alleen iets van grote gebeurtenissen, maar ook van kleine, persoonlijke verhalen. Deze dagboeken tonen hoe mensen hier in Mechelen de oorlog dag na dag hebben ervaren. Door ze op te nemen in het stadsarchief zorgen we ervoor dat die stemmen niet verloren gaan. Ze geven context en nuance aan de geschiedenis die we al kennen en zijn een onmisbare aanvulling op het klassieke historische verhaal. Ze dragen bij aan een rijk en herkenbaar stadsgeheugen”, aldus Greet Geypen, schepen van Erfgoed.

Twee bijzondere oorlogsdagboeken uit Mechelen

Vanaf 25 maart worden alle verzamelde oorlogsdagboeken opgehaald voor digitalisering. Na afloop gaan de dagboeken terug naar hun eigenaars of worden ze geschonken aan het SOMA (Rijksarchief) in Brussel of een archiefinstelling in de eigen stad of regio. Tijdens de inzamelactie kreeg het Stadsarchief ook twee bijzondere oorlogsdagboeken uit Mechelen aangereikt.

Het eerste is het dagboek/verslagboek van de groep meisjesgidsen van Sint-Jan Berchmans ‘2de Groep Mechelen’. De groep werd in 1941 opgericht door Roza Van den Zegel en vormde al snel een hechte gemeenschap die voor de meisjes een zeldzame en belangrijke uitlaatklep werd tijdens de moeilijke oorlogsjaren. In de beste scouts-en gidsentraditie werd het verslagboek volgeschreven door leden en leidsters.

Daarbovenop leefden ze zich creatief uit in allerlei originele tekeningen en illustraties. De samenhang in de meisjesgroep was dermate groot dat ze ook als volwassenen tot op hoge leeftijd elkaar bleven opzoeken. Het verslagboek werd zelfs nog tot diep in de 20ste eeuw bijgehouden. Het verhaal van de Mechelse (jongens)scouts in WO II was al goed gekend door de geschriften van wijlen Jos Maes. Met dit boekje komt nu ook het perspectief van de meisjes tot zijn recht.

Unieke getuigenis

Het tweede dagboekje werd bijgehouden door Mechelaar François Van de Leur (1919-2001) die in mei 1940 als soldaat deelnam aan de Achttiendaagse Veldtocht en na de nederlaag van het Belgische leger als krijgsgevangene werd vastgehouden in een kamp in Görlitz, Oost-Duitsland. Tijdens deze periode hield hij alle beslommeringen bij in een zakagenda. Zoon Lucas – bekend van de Mechelse Almanakken – publiceerde in 2010 het boek "Een Mechelaar in Görlitz" over de belevenissen van zijn vader.

Samen met het dagboekje van zijn vader schonk Lucas ook zijn brieven en tekeningen uit die periode aan het Stadsarchief. Tot de schenking behoren ook enkele objecten zoals een tijdens zijn gevangenschap eigenhandig gegraveerde legergamel en een zelfgemaakte riem. Het geheel vormt een unieke getuigenis van een Mechelaar tijdens de Tweede Wereldoorlog die zijn plaats krijgt bij andere oorlogsarchieven in het Stadsarchief.

Daarmee verwerft het archief niet alleen geschreven getuigenissen, maar ook een tastbaar erfgoedstuk dat het dagelijkse leven tijdens de oorlog zichtbaar maakt. Deze oorlogsdagboeken geven een gezicht aan de geschiedenis. Ze maken tastbaar wat feiten en data alleen niet kunnen vertellen.

“Door het over te dragen aan het Stadsarchief weet ik dat het goed bewaard blijft en toegankelijk wordt voor anderen. Het vertelt niet alleen het verhaal van mijn vader, maar ook van een generatie Mechelaars die de oorlog van dichtbij meemaakten. Door de schenking krijgt het een bredere betekenis. Het wordt deel van een groter verhaal over Mechelen tijdens de oorlog. Ik vind het belangrijk dat zulke persoonlijke getuigenissen niet verloren gaan, maar bewaard blijven en gedeeld kunnen worden. Op die manier blijft ook zijn verhaal verder leven”, zegt Lucas Van de Leur.

Oproep

Het project richt zich niet alleen tot erfgoedinstellingen, maar roept ook burgers op om thuis op zolder, in dozen of in oude bureaus dagboeken, notities, brieven of agenda’s met persoonlijke notities uit de oorlogsjaren te zoeken en aan te melden via www.oorlogsdagboeken.be. Met al meer dan 700 geregistreerde dagboeken behoort deze oproep tot de grootste initiatieven om persoonlijke herinneringen uit WO II te bewaren voor toekomstige generaties.

Het erfgoedproject zet sterk in op samenwerking tussen instellingen, vrijwilligers en burgers om deze intieme getuigenissen van onderuit beschikbaar te maken. Digitaal ontsloten dagboeken zullen later op een interactief online platform raadpleegbaar worden.

“Door de dagboeken te verzamelen en te digitaliseren, maken we ze toegankelijk voor een breed publiek en voor toekomstig onderzoek. Tegelijk versterken we zo ook onze eigen stedelijke collectie met authentieke Mechelse getuigenissen. Dat is essentieel als je een genuanceerd en gelaagd beeld van het verleden wil blijven tonen”, besluit Greet Geypen.