Dit jaar zullen tijdens de 8 mei-viering voor het eerst dertien replica’s van historische vaandels van Mechelse oud-strijdersverenigingen gebruikt worden. Deze reproducties kwamen tot stand dankzij een bijzondere interdisciplinaire samenwerking tussen Museum Hof van Busleyden, Erfgoedcel Mechelen en de Universiteit Antwerpen. De historische vaandels zullen vanaf nu bewaard worden in het stedelijk erfgoeddepot.

De historische vaandels zijn eigendom van verschillende Mechelse oud-strijdersverenigingen die deel uitmaken van het Koninklijk Verbond van Oud-Strijders en Gelijkgestelden (KVOM). Ze zijn vaak al decennia oud en lijden onder slijtage door het langdurige gebruik tijdens herdenkingen, waardoor ze heel fragiel zijn. Omdat deze vaandels bovendien erg zwaar zijn, zijn ze vaak moeilijk te hanteren.

“De vaandels van onze oud-strijdersverenigingen zijn meer dan louter historische objecten: ze dragen verhalen, herinneringen en rituelen met zich mee”, licht Greet Geypen, schepen van Erfgoed, toe. “Op vraag van het KVOM stelde de stad een budget ter beschikking om dertien originele vaandels klaar te maken voor langdurige en stabiele bewaring, en om er replica’s van te maken. Deze lichtere reproducties zullen vanaf nu gebruikt worden tijdens vaderlandslievende plechtigheden zoals de 8 mei-viering. De stad heeft de historische vaandels als schenking aanvaard en zal deze vanaf nu veilig bewaren in het stedelijk erfgoeddepot. Met dit project beschermen we dus de originele vaandels van onze oud-strijders. Tegelijk houden we de tradities en betekenissen die eraan verbonden zijn levend dankzij de replica’s. Zo dragen we bij aan het behoud van ons materieel en immaterieel erfgoed.”

Erfgoedtraject

Het unieke erfgoedtraject ging van start in het voorjaar van 2025. Museum Hof van Busleyden ging hiervoor een samenwerking aan met de Universiteit Antwerpen. Een masterstudent van de opleiding Erfgoedstudies aan de UA volgde het project van begin tot eind op: van de deponeringsvoorbereiding van de historische vaandels tot de voorbereidingen voor het maken van de replica’s en het opstellen van een handleiding voor het correct gebruik ervan. Dit alles in nauwe samenwerking met Erfgoedcel Mechelen en de erfgoedgemeenschap ‘het Verbond’.

De Universiteit Antwerpen zorgde voor een uitgebreide inventarisatie van de dertien geselecteerde vaandels, met gedetailleerde foto’s, beschrijvingen en conditierapporten. Aan de hand van hoge-resolutiebeelden werden beschadigingen digitaal geretoucheerd. Om vervolgens met deze bestanden als basis replica’s te laten maken door de externe producent Digitex.

Om de authentieke vaandels op een goede manier te kunnen bewaren, stelde de universiteit richtlijnen op voor verpakking en manipulatie. Ook voor het gebruik van de replica’s werd een heldere, praktijkgerichte handleiding ontwikkeld, samen met Erfgoedcel Mechelen.

“Met dit project tonen we hoe een hedendaagse en duurzame omgang met erfgoed eruit kan zien”, aldus Lianne Kamminga, directeur van Museum Hof van Busleyden. “Dankzij de replica’s kunnen we de tradities en rituelen die aan de originele vaandels verbonden zijn levend houden in de publieke ruimte. Zo waken we erover dat dit levend erfgoed wordt doorgegeven aan de volgende generaties. Wat dit project bovendien extra bijzonder maakt, is de nauwe samenwerking tussen erfgoedprofessionals, academische partners en de erfgoedgemeenschap zelf. Dit traject maakt duidelijk hoe erfgoedzorg, onderzoek en opleiding elkaar kunnen versterken. Door een jonge erfgoedprofessional van begin tot eind te betrekken, investeren we niet alleen in het behoud van deze collectie, maar ook in de toekomst van het vakgebied.”