Na dertien jaar intens werk komt een van de grootste vrijwilligersprojecten van het Stadsarchief Mechelen tot een einde. Sinds 2013 werkten erfgoedvrijwilligers samen met het Stadsarchief aan de inventarisatie van duizenden historische plakbrieven of affiches. In totaal werden 20.056 plakbrieven uit de periode 1857 tot 1987 zorgvuldig beschreven, opgemeten en herverpakt. Deze papieren zijn tastbare getuigen van het dagelijkse leven in de stad. Dankzij het project zijn de affiches vandaag niet alleen veilig bewaard, maar ook toegankelijk voor een breed publiek, zowel in de leeszaal van het Stadsarchief als digitaal.

Plakbrieven waren decennialang een vertrouwd onderdeel van het straatbeeld. Ze werden aangebracht op drukke plaatsen in de stad en brachten inwoners op de hoogte van wat er leefde. In 1895 bestond er binnen de stad Mechelen ook een functie van ‘stads(aan)plakker’ of in het Mechels ‘afficheur’ genoemd. Later volstond de goedkeuring door de politie en het betalen van de takszegel als bewijs dat de affiche mocht worden aangebracht.

Papieren pareltjes

Van openbare verkopen en verkiezingen tot filmvertoningen, beiaardconcerten, kermissen en sportmanifestaties: de affiches vormden een directe link tussen het stadsbestuur, organisaties en de Mechelaar. De Mechelse plakbrieven zijn papieren pareltjes die met vakmanschap werden gedrukt in de 19e en 20ste eeuw.

“De plakbrieven zijn een unieke bron omdat ze zoveel verschillende aspecten van het stadsleven samenbrengen. Sommige stukken springen er extra uit, zoals affiches van kunstenaars als Alfred Ost en Albert Geudens, of aankondigingen van tentoonstellingen rond historische figuren zoals Margareta van Oostenrijk. Daarmee vormen de plakbrieven niet alleen een bron van informatie, maar ook van visuele en artistieke waarde”, aldus Greet Geypen, schepen van Erfgoed.

Jarenlange inzet van vrijwilligers

Het inventarisatieproject ging van start in 2013 en groeide uit tot een langdurige samenwerking tussen het Stadsarchief, Erfgoedcel Mechelen en erfgoedvrijwilligers. In totaal werkten negen vrijwilligers mee aan het project, dat de voorbije jaren drie keer per week werd uitgevoerd.

“Dit project toont hoe belangrijk vrijwilligerswerk is voor ons erfgoedbeleid. Wat hier gebeurd is, gaat veel verder dan het beschrijven van archiefstukken. Vrijwilligers hebben mee de geschiedenis van onze stad ontsloten en veiliggesteld voor toekomstige generaties. Ik wil hen hiervoor dan ook bedanken, want zonder hen was dit resultaat niet mogelijk geweest,” zegt Greet Geypen.

Bij het inventariseren werden de affiches voorzichtig uit de archiefdozen gehaald, opengeplooid en gedetailleerd beschreven. Gegevens zoals datering, inhoud, afmetingen en de staat van de plakbrief werden geregistreerd. Nadien werden de stukken opgeborgen in zuurvrije omslagen en dozen, zodat ze duurzaam bewaard blijven.

“Voor ons als vrijwilligers was dit een bijzonder traject om aan mee te werken. Je begint aan zo’n project zonder echt te beseffen hoe rijk en veelzijdig die collectie is. Gaandeweg ontdek je hoe elke affiche een stukje van het stadsleven vertelt, van kleine buurtactiviteiten tot grote maatschappelijke gebeurtenissen. Het vraagt veel geduld en zorg om die stukken correct te behandelen en te beschrijven. Maar net dat maakt het werk zo waardevol, omdat je weet dat je bijdraagt aan het bewaren van dat verhaal voor de toekomst. Het geeft veel voldoening om te zien dat mensen deze affiches vandaag ook effectief kunnen raadplegen en gebruiken”, aldus Rik Vander Elst, die het project mee in goede banen heeft helpen leiden.

Toegankelijk voor iedereen

In het Stadsarchief Mechelen worden vandaag zo’n 20.000 exemplaren bewaard uit de periode van 1857 tot 1987. Dankzij het project zijn de plakbrieven vandaag raadpleegbaar in de leeszaal van het Stadsarchief. Daarnaast zijn ze ook digitaal doorzoekbaar via de online archiefdatabank en de regionale beeldbank. Intussen zijn al 650 affiches gedigitaliseerd, een aantal dat in de toekomst verder zal groeien.

“Onderzoekers, studenten en geïnteresseerde inwoners kunnen nu veel gemakkelijker grasduinen in deze unieke collectie. Dat versterkt de band tussen het verleden en het heden van onze stad. We blijven ook inzetten op digitalisering, zodat deze bronnen stap voor stap voor iedereen beschikbaar worden. Dat sluit perfect aan bij onze ambitie om erfgoed open en toegankelijk te maken. We blijven daar ook in de toekomst sterk op inzetten. Erfgoed leeft pas echt als mensen er toegang toe hebben en ermee aan de slag kunnen gaan”, besluit Greet Geypen.

Neem alvast digitaal een kijkje via: www.regionalebeeldbank.be met de zoekterm ‘plakbrieven’.